LAZURIET & AFGHANIET

Lapis lazuli is een edelsteen van de soort dat afkomstig zou kunnen zijn uit het sprookje van “Duizend en een nacht”. Het is een diep blauwe steen met goudkleurige insluitsels van pyriet die schitteren als kleine sterren.
Als ik aan mijn opzoeking begon over beide mineralen was ik verbaasd dat lapis lazuli geen mineraal is maar een naam die gebruikt word voor de edelsteenkwaliteit van lazuriet. In het Nederlands wordt ook de naam lazuursteen gebruikt. Wanneer ik via het internet op zoek ga naar informatie valt het mij op hoe oud de mijnen zijn in Afghanistan. Bronnen spreken van 5000 tem. 7000 jaar voor Christus, dus 9000 jaar terug. Wanneer Marco Polo het gebied doorkruiste schreef hij: " In deze regio er is een berg waar de mooiste azuurblauwe (lapis lazuli) in de wereld wordt gevonden doorgroeit met zilveren strepen". Veel vooraanstaande musea hebben een prachtige collectie van sculpturen in prachtig snijwerk, ook gouden en zilveren sieraden waar hoogwaardige lapis lazuli in verwerkt is, die afkomstig zijn uit Kokcha, Afghanistan. Maar nergens is de pracht en praal rijker weergegeven dan in de Hermitage in Sint Petersburg, waar diepblauwe lapis lazuli beelden en vazen staan tot 2 meter hoog.
Zoals wij dagelijks via de media vernemen is het vandaag gevaarlijk om naar Afghanistan te reizen of aankopen te doen. Dit door de oorlog van de Taliban die voor een grote politieke instabiliteit zorgt. Ook corruptie is een groot probleem. Dit komt de mijnbouw en de distributie van de edele blauwe edelsteen niet ten goede.
Vele uren van opzoeking zijn in dit artikel gegaan, maar het was de moeite waard en ik heb er zelf veel van bijgeleerd. Daarom wens ik jullie verder veel leesgenot. U kunt in de galerij deze prachtige edelsteen komen bewonderen die in sieraden verwerkt is .
Lazuriet - Lapis lazuli
Eigenschappen: Lazuriet is een tectosilicaat en een veldspaat dat tot de sodaliet groep behoord. Andere mineralen zijn haüyn, sodaliet en noseaan.
Chemische samenstelling: [(Na, Ca)7-8(Al,Si)12O24(S,O4). Cl2, (OH2) ]
Kristalstructuur: Dipyramidaal.
Granulair, zelden dodecaëder of tweelingkristallen, meestal massief.
Kleur: diep blauw, lichtblauw tot groenachtig blauw.
Hardheid op de schaal van Mohs: 5 tot 5,5
Streepkleur: wit

Lapis Lazuli is een gesteente dat word ontgonnen, gesneden en gepolijst als een decoratieve steen en heeft een kenmerkende blauwe kleur (vanwege de Lazuriet), beide namen zorgen voor verwarring.
Lazuriet kwam tot stand miljoenen jaren geleden in een metamorf quartsiet gesteente met complexe zones van graniet vermengd met pegmatiet soms doorkruist door calciet. Het diepblauwe ultramarijn is afkomstig van het zwavelgehalte, in het complexe natrium en aluminium houdend lazurite. Ongeslepen geeft lapis lazuli een mat uitzicht en de uitstekende kwaliteit heeft een diep donker blauwe kleur, vaak met goudkleurige insluitsels van pyriet, vroeger dacht men dat het goud was. Maar pyriet is een ijzersulfide. De steen is soms ook doorkruist door zijdeachtige witte calciet.
Lapis Lazuli komt oorspronkelijk uit de lazuriet mijnen van Sar-e-Sang, Koksha vallei, Badakhshan (Badakshan; Badahsan) Provincie, Afghanistan.
Wereldwijde vindplaatsen zijn: Ohngaing, Mogok, Sagaing District, Mandalay Birma. Kimmirut, Baffin Island, Nunavut Territory, Canada. Cazadero rivier, Ovalle, Limari, provincie Coquimbo Regio, Chili. Oost-Siberische regio Irkutskaya Oblast, Baikalmeer regio, Italië en Californië U.S.A..

 
Koksha vallei, provincie Badakhshan, Afghanistan

 
.Op weg naar de mijnen in Sar-e-Sang. © Foto Bradley Mayhew
Foto: http://kokchapress.com
 
Historiek:
Deze ondoorzichtige, diepblauwe edelsteen heeft een groots verleden. Het was een van de eerste bewerkte edelstenen die gedragen werd als juweel. Bij opgravingen in graftomben uit de oude cultuur rond de Middellandse Zee hebben archeologen bij opgravingen prachtige decoratieve sieraden en sculpturen opgegraven. Egyptische begraafplaatsen die dateren van 3000 jaar voor Christus bevatten duizenden van deze sieraden. Deze waren gemaakt uit lapis lazuli van uitstekende kwaliteit. Ook Egyptische dames gebruikten lapis lazuli in poedervorm als cosmetisch oogschaduw. Dit zijn duidelijke aanwijzingen dat de diepe blauwe steen populair was duizenden jaren geleden onder de volkeren van Mesopotamië, Egypte, Perzië, Griekenland en de Romeinen.
Er wordt gezegd dat de legendarische stad Ur aan de Eufraat al in de vierde eeuw voor Christus een belangrijk handelscentrum was in lapis lazuli. De oude koninklijke tombes van het Sumerische Ur, gelegen nabij de rivier de Eufraat in lagere gedeelte van Irak, bevatte meer dan 6000 prachtig uitgevoerd lapis lazuli beeldjes van allerlei vogels en andere dieren evenals sieraden en zegelringen. Sinds dan weet men dat het materiaal afkomstig is van de beroemde mijnen in Kokcha Afghanistan.
Later bracht Alexander de Grote dit naar Europa waar de steen vandaag nog bijzonder gegeerd word. Uit de tijd stamt ook de benaming “ultramarijn blauw”, wat zoveel betekent als de schitterende donkere diepblauwe kleur van de zee.
In de oude culturen van het Midden-Oosten, word lapis lazuli beschouwd als een heilige steen met magische krachten.

Het duurste blauw alle tijden
De welluidende naam is samengesteld uit het woord lapis' het Latijnse woord voor steen en 'Azula', dat komt uit het Arabisch en betekent blauw. Oke, dus is het een blauwe edelsteen maar met wat een ongelooflijke blauwe kleur! Sedert eeuwen word de waarde van het ultramarijn blauw afkomstig van lapis lazuli in de kunstwereld bijzonder hoog in geschat en oude meesters in de schilderkunst gebruikten niets anders dan het echte lapis lazuli. Vermalen tot een poeder en gemengd met bindende pigmenten, kan de edelsteen gebruikt worden om stralend blauw te bekomen voor aquarellen, tempera en olieverf schilderijen. Dit werd gebruikt tot in het jaar 1834, toen werd het mogelijk om deze kleur synthetisch te produceren. Wat daarna veel gebruikt word. Toch blijven velen het echte ultramarijn blauw trouw en tot op heden is het ook terug te vinden in werken van hedendaagse kunst. In vroegere eeuwen werden bij vele afbeeldingen van de heilige maagd Maria het ultramarijn blauw gebruikt bij de aankleding en decoratie. Het was ook zo dat bij haar uitstraling dit alle andere kleuren overtrof. Dus is het niet alleen erg duur maar ook kostbaar. In tegenstelling tot alle andere blauwe kleurpigmenten, die na verloop van jaren de neiging hebben om in het licht te verbleken. Daarentegen verliest het natuurlijke ultramarijn blauw niks van zijn intensiteit. Tegenwoordig word het blauwe pigment op basis van lapis lazuli voornamelijk gebruikt in de restauratie en voor het aanmaken van historische verven.

 
Een reuzestuk lapis ± 1.5m hoog x 1.8 breed. 


Een stand met kwaliteit lapis lazuli tijdens de beurs in Hamburg (D) . © foto Georges Claeys
Mineralientage in München (D) © foto Georges Claeys

De steen van vriendschap en waarheid
Lapis lazuli wordt over de hele wereld beschouwd als de steen van vriendschap en waarheid. De blauwe steen zou ook de harmonie in relaties aanmoedigen en de drager de kracht geven zijn authenticiteit te versterken en openlijk uit te komen voor zijn of haar mening.

Woods notities:
Waar ik de vindplaats van lapis lazuli bereik is de vallei van de Kokcha zo ongeveer 200 meter breed. De vallei heeft aan beide zijden steile wanden zonder begroeiing met bergtoppen tot 6000 meter koog. De ingang van de mijnen liggen op de rechteroever van de rivier op ± 1.500 meter boven het dal en de rotsen bestaan uit een beige roze tot grijs wit gesteente.
Het is geen gelaagd gesteent, hoewel rijkelijk doorkruist met lineaire aderen. De top van de bergen is massief graniet verstoken van enige vegetatie. Het pad naar de mijnen is steil en gevaarlijk bezaaid met natuurlijke obstakels . Op de tocht komen wij verscheidene plaatsen tegen waar mijnbouwactiviteit is of was voor ontginning lapis lazuli.
De schacht van een actieve mijn waarin je moet afdalen, gaat loodrecht naar beneden en zonder ladder bereik je niet de galerij van ongeveer 3m2. Dit is een manier om diefstal tegen te gaan.
De tunnels zijn zo een 20 a 30 meter lang en komen uit in een grotere ruimte van zo een 6 tot 10 m² waar de ontginning plaatsvindt. Door de vele ongevallen in de mijnen krijgen die een naam ter herdenking aan de ongelukkige mijnwerkers die verpletterd werden door instortingen. Er is geen voorzorg genomen om door middel van ondersteuning door pijlers de mijn te stutten. Het is voor mij een hachelijke onderneming en de mijnwerkers gebruiken rotsen om de galerij te ondersteunen zodat op plaatsen de doorgang bijzonder eng is, vereiste handigheid en ervaring is noodzakelijk om daar in bijzondere omstandigheden te ontginnen. De temperatuur in de mijn bedraagt + 1 tot 2 graden Celsius, terwijl de temperatuur in de buitenlucht bij de ingang van de mijn - 2º Celsius bedraagt.
De winning van de lapis is eenvoudig. In de ruimte wordt een vuur is aangestoken waarbij de vlam het gesteente lichtjes aanraakt en die verhit het gesteente die zachter wordt zodat de mijnwerkers nadat het vuur gedoofd is aan de slag kunnen met beitel en hamer. Stuk voor stuk wordt het gesteente eraf afgeslagen totdat de mooie diepblauwe lapis lazuli tevoorschijn komt. Dan word de langzaam van het gesteente verwijderd zodat het lapis-lazuli gemakkelijk te verwijderen is.
De werklieden hadden 3 beschrijvingen voor de kwaliteit van ladjword, het Afghaanse woord voor lapis lazuli:
1/. Neeli, indigo kleur, 2/ de Asmani, licht blauwe kleur en de Suvsi een groenblauwe kleur
De eerste is de uitstekende kwaliteit door de donkerblauwe kleur en neem daarbij het geloof van de mijnwerkers, hoe dichter het bij de rivier gevonden de hoe groter de zuiverheid van de steen. Het zoeken naar ladjword gebeurd alleen tijdens de winter, waarschijnlijk omdat de arbeid in de mijnen verplicht was? De mijnwerkers moesten s’zomers als landbouwers op de velden werken.
Een andere reden voor de ontginning in de winter was misschien omdat het koude gesteente gemakkelijk bewerkbaar word door inwerking van hitte van het aangemaakte vuur?
Dit door het contrast tussen de koude en daarna de grote warmte (Wood (1872).

Weetjes!
Een edelsteen slijper weet dat hij bij het snijden van lapis lazuli op zijn hoede moet zijn voor de kwaliteit van de steen, want zodra de steen in contact komt met de snijmachine geeft dit een typische geur. Deze geur vertelt de slijper iets over de kwaliteit van de steen, ook moet hij voorzichtig behandeld worden bij het polijsten en niet blootstellen aan te veel druk. Lapis lazuli wordt vaak bewerkt met kleurloze wax of synthetische hars dit om hem tegen zure stoffen te beschermen . Zolang deze stoffen niet zijn gemengd met kleurstof is het een goed afdichting proces en verbeterd het effect van de blauwe kleur.
Het draagt toe tot de verbeterde kwaliteit van de gepolijste steen. Dus ga ervan uit bij de aankoop dat het sieraad moet beschermd worden tegen zure invloeden en niet mag blootgesteld worden aan te sterk zonlicht.
Kwalitiet!
Zoals 5000 jaar geleden wordt ruwe lapis ontgonnen op de steile hellingen van Hindu Kush in het Noordoosten van Afghanistan. De ruwe brokken blauwe steen worden na ontginning in de zomermaanden uit de onherbergzame bergen door muilezels naar beneden gebracht in het dal.
De blauwe steen is vaak vermengd met witte of grijze calciet. Door het verschil aan kwaliteit zijn er onderling grote verschillen van prijs voor zowel de ruwe lapis lazuli of de sieraden. De prijzen van deze edelsteen zijn grotendeels afhankelijk van de schoonheid en intensiteit van de kleur. De meest populaire is deze met de intense diep blauwe kleur. Fijn verdeelde kristallen van pyriet in lapis lazuli geven de geslepen steen een goudkleurig effect waarmee de waarde zal stijgen van de edelsteen. Granulaire vlekkerige stenen zijn evenwel minderwaardig van kwaliteit, dus veel goedkoper.
Lapis lazuli is een steen die alle modegrillen en hype’s doorstaat. Geen wonder, het heeft volkeren, koningen en keizers al duizenden jaren gefascineerd. Dit door zijn schitterende kleur en die goudkleurige kristallen van pyriet

Als 2de Mineraal vindt u de eigenschapen van Afghaniet die van dezelfde vindplaats afkomstig is

AFGHANIET:
Chemische samenstelling: [(Na. Ca, K)8(Al,Si)12O24(SO4, Cl. CO3)3.H2O ]
Kristalstructuur: Hexagonaal
Kleur:lichtblauw, donkerblauw
Hardheid op de schaal van Mohs: 5 ½ - 6
Streepkleur: wit
Brekingsindex: Conchoidaal
Splijting, perfekt
Het is een tectosilicaat van de cancriniet groep.
De naam is afgeleid van Afghanistan het land waar het ontdekt is.

Afghaniet & Lapis Lazuli  8cm b. x 9 cm h. / ©foto Georges Claeys, Verzameling Jan Ghys